Spelletjes met pen en papier die altijd werken

Wacht je op de trein, zit je bij de huisarts of valt de stroom uit? Met een pen, een blaadje en iets om op te tekenen heb je binnen een minuut een spel te pakken. Dit zijn de zeven die ik het vaakst speel, met de korte regels erbij.

Boter kaas en eieren

Teken een raster van negen vakjes, pak om de beurt een vakje, drie op een rij wint. Tegen een beginnende speler pak je het centrum, tegen iemand die de kneepjes kent eindigt vrijwel elk potje in remise. Op deze site speel je boter kaas en eieren ook online, tegen een computer met vijf niveaus of samen op één scherm.

Twee tips die het spel interessanter maken: begin je tegen een kind, laat het eerst een potje zien waarin het centrum telt. En spreek vooraf af wie begint, dan blijft het gezellig.

Magic 15

Schrijf de cijfers 1 tot en met 9 op. Pak om de beurt een cijfer, wie als eerste drie cijfers heeft die samen 15 zijn, wint. De verrassing: dit is boter kaas en eieren in vermomming, het raster zit verstopt in het zogenaamde magic square. Hoe dat werkt lees je bij Magic 15. Voor kinderen die rekenen lastig vinden is dit de leukste omweg die ik ken; wie nog meer van dit soort spelvormen zoekt, kijkt op de pagina rekenen met boter kaas en eieren.

Galgje

Eén speler bedenkt een woord en tekent evenveel streepjes als letters. De ander mag per beurt één letter raden. Bij elke misser teken je een stukje van de galg. Hangt het poppetje er helemaal, dan heb je verloren. Kies een woord dat iedereen kent: gangbare woorden zijn leuker dan voetbaltermen die alleen jij snapt.

Zeeslag

Twee velden van tien bij tien, elk vakje een coördinaat. Plaats je vloot (meestal vijf schepen van wisselende lengte) en schiet om de beurt door coördinaten te noemen. Raak, dan mag je door. Het spel leert kinderen systematisch zoeken: wie willekeurig schiet, verliest van wie gewoon rij voor rij afwerkt.

Dozen trekken

Zet een raster van stippen, bijvoorbeeld vier bij vier. Verbind om de beurt twee naast elkaar liggende stippen met een streepje. Wie de laatste streep van een vierkant tekent, pakt dat vierkant en mag door. Het lijkt simpel, maar het slot van het spel draait om keuzes die je twee zetten eerder maakte.

Boter kaas en eieren andersom (Misère)

Zelfde raster, zelfde regels, één verschil: wie drie op een rij krijgt, verliest. Eén regel omdraaien maakt van een opgelost spel weer een puzzel, en kinderen vinden het hilarisch dat je opeens moet vermijden wat je altijd leerde. Dit is één van de vier onbekende varianten die ik elders uitgelegd heb, samen met borden van vier bij vier en groter.

Je eigen variant

De leukste fase van elk van deze spellen: de regel die jullie zelf verzinnen. Een extra vakje, twee keer achter elkaar zetten, een verboden hoek. Schrijf de regel op de achterkant van het blaadje, dan weet je volgende keer precies waar jullie gebleven waren.

Waarom pen en papier nog steeds wint

Een app heeft een scherm, een batterij en afleiding. Papier heeft niks van dat, en dat is precies de kracht: je kijkt elkaar aan, je praat, en jullie bepalen zelf wanneer het klaar is. Digitale versies hebben zeker hun plek, vooral om te oefenen tegen een sterke tegenstander. Maar het blaadje wint op de plekken waar het om gezelschap gaat.

Wil je morgen spelen in plaats van te tekenen? Boter kaas en eieren printen kan met de gratis speelbladen op A4: één, zes of twaalf borden per vel, met scorevak.