Hoe heet dit spel? Alle namen van boter kaas en eieren
Hoe heet dit spel eigenlijk? Boter kaas en eieren, tic tac toe, tikke take toe, kruisje rondje — allemaal dezelfde regels, allemaal hetzelfde bord. Een overzicht van alle namen en wie ze gebruikt.
Hetzelfde spel, vele namen
Boter kaas en eieren is misschien wel het spel met de meeste namen ter wereld. In bijna elke taal en in elke streek bestaat een eigen variant van de benaming — soms verwijzend naar de tekens (X en O), soms naar het ritmische tikken van een pen op een leitje, soms naar willekeurige boodschappen die op het bord werden geschreven. Op deze pagina geven we een overzicht.
Nederlandse namen
Boter kaas en eieren
De Nederlandse standaardnaam. Soms geschreven met streepjes (boter-kaas-en-eieren), soms zonder (boter kaas en eieren). Beide correct. Volgens een populaire theorie schreven schoolkinderen de boodschap “boter, kaas, eieren” in de marge van hun leitje terwijl ze tussendoor het spel speelden. Onbevestigd, maar het verhaal blijft taai.
Zoek je vooral de speelbare versie? Speel direct op de hoofdpagina. Zoek je het spel zoals Google het toont, dan leggen we op de pagina boter-kaas-en-eieren online uit hoe je dat bord opent en wat je ermee kunt.
Kruisje rondje (of: kruisje-rondje)
Een Nederlandse én Vlaamse benaming; in Vlaanderen is het de gangbare naam voor het spel. “Kruisje rondje” verwijst naar de twee speltekens — X (kruisje) en O (rondje) — en zegt verder niets over het spel: de regels zijn overal dezelfde. Willen twee mensen spelen, dan kan dat op één scherm via boter-kaas-en-eieren met 2 spelers.
Drie-op-een-rij
Een generieke benaming die ook voor andere spellen wordt gebruikt (vier-op-een-rij, vijf-op-een-rij). Wie “drie-op-een-rij” zegt, bedoelt meestal dit spel.
Tikke take toe / tikketakketoe
Fonetische verbastering van het Engelse tic tac toe. Vooral kinderen schrijven het zo, of mensen die het spel via Engelstalige media (YouTube, apps, films) hebben leren kennen. Geen officiële spelling, wel veel gebruikt.
Engelse namen
Tic-tac-toe / tic tac toe
De Amerikaanse standaardnaam. De drie woorden verwijzen vermoedelijk naar het ritmische tikkende geluid van een rekenpen op een leitje. Sinds het einde van de 19e eeuw in gebruik. Zie onze tic tac toe pagina voor meer historische context.
Noughts and crosses
De Britse standaardnaam. Letterlijk: “nullen en kruizen”. Verwijst naar de speltekens. In Groot-Brittannië en Ierland nog steeds gangbaarder dan tic-tac-toe.
OXO (of XOXO)
OXO benoemt van het hele spel alleen de tekens: X en O. Je ziet de naam vooral in apps en Engelstalige landen, soms geschreven als XOXO. Zelfde bord, zelfde regels: drie op een rij op 3×3.
Hoe speel je OXO? Precies zoals boter kaas en eieren: om de beurt een teken in een leeg vakje, en wie als eerste drie op een rij heeft, wint. Vol bord zonder rij is remise. De volledige uitleg staat op de pagina met de spelregels van boter-kaas-en-eieren.
Tic-tac-toc / tic tac toc
Oudere variant van tic-tac-toe. Soms een typfout, soms historisch correct in oudere bronnen. Hetzelfde spel.
Typfouten en misspellings die we vaak zien
| Schrijfwijze | Waarom dit voorkomt |
|---|---|
| tic fac | Typfout — “f” en “t” zitten op qwerty naast elkaar. |
| tic tac tac | Verwarring met “tic tac toe” — de verkeerde laatste lettergreep. |
| tac tic toe | Eerste twee woorden omgedraaid. |
| tikke tikke toe | Fonetische verbastering, dubbele “tikke” door ritmisch onthouden. |
| boterkaaseieren | Aan elkaar geschreven — vooral als domeinnaam (zoals deze!). |
| boter en kaas en eieren | Letterlijke voorlezing — met twee keer “en”. |
| kaas boter en eieren | Volgorde van de drie woorden gewisseld. |
Alle bovenstaande schrijfwijzen verwijzen naar exact hetzelfde spel. Geen zorgen als je het anders typt — Google en wij begrijpen je wel.
Internationale namen
| Taal / land | Naam | Letterlijke vertaling |
|---|---|---|
| Duitsland | Drei gewinnt | “Drie wint” |
| Frankrijk | Morpion | “Krijgertje” (etymologisch onduidelijk) |
| Italië | Tris | “Drietal” |
| Spanje | Tres en raya | “Drie op een rij” |
| Portugal/Brazilië | Jogo da velha | “Spel van het oude vrouwtje” |
| Polen | Kółko i krzyżyk | “Rondje en kruisje” |
| Rusland | Krestiki-noliki | “Kruisjes-nulletjes” |
| Japan | Maru-batsu (○×) | “Rondje-kruisje” |
Opvallend: bijna elke cultuur kiest of voor de speltekens (rondje-kruisje, X-O, nullen-kruizen) of voor het doel (drie op een rij, drietal, drie wint). Alleen het Engelse “tic tac toe”, het Franse “morpion” en het Braziliaanse “jogo da velha” hebben een minder voor de hand liggende oorsprong.
Welke naam moet ik gebruiken?
Het maakt niet uit. Op deze site noemen we het meestal “boter kaas en eieren” (omdat dat in Nederland het bekendst is), maar elke andere naam is even correct. Als je het spel uitlegt aan een internationaal publiek: gebruik “tic tac toe” — dat begrijpt iedereen. Aan een Nederlands kind: “boter kaas en eieren”. Aan een Vlaams kind: “kruisje rondje” werkt vaak beter.
Wanneer gebruik je welke naam?
Gebruik in Nederland gewoon boter kaas en eieren. Dat is de naam die ouders, leerkrachten en kinderen het vaakst herkennen. Gebruik tic tac toe als je zoekt naar apps, Engelse uitleg of internationale voorbeelden. Zeg kruisje rondje wanneer je met Vlaamse kinderen speelt.
Voor zoeken maakt de naam wel uit. Wie wil spelen, doet dat het snelst via boter kaas en eieren op de hoofdpagina. Wie de herkomst wil weten, stelt eerder de vraag waarom het spel zo heet.
Speel direct — onder welke naam dan ook
Onder welke naam je ook zoekt, het spel werkt overal hetzelfde. Probeer:
- Boter kaas en eieren spelen — direct op de hoofdpagina.
- Met 2 spelers — samen op één scherm.
- Tegen de computer — vijf moeilijkheidsniveaus.
- De Google-versie — zo speel je het spel van Google.
- Dagelijkse puzzel — uitdaging van de dag.
Waar komt de Nederlandse naam vandaan?
De korte eerlijke versie: niemand kan de herkomst met volledige zekerheid bewijzen. De meest genoemde verklaring is dat kinderen vroeger “boter, kaas, eieren” als rijtje schreven of zeiden terwijl ze op een leitje speelden. Het verklaart de Nederlandse naam, maar het is geen hard historisch bewijs.
Wat wel vaststaat: de naam zegt niets over de regels. Het blijft hetzelfde 3×3-spel als tic-tac-toe, kruisje-rondje en noughts and crosses. Zoek je de speelbare versie: boter kaas en eieren spelen kan direct op de homepage.